EU-Commissie wil Frontex na crisis bij Ceuta omvormen tot terugkeermacht

Frontex krijgt in het nieuwe uitbreidingsplan van de Europese Commissie een eigen coördinatiecentrum voor terugkeer. Het agentschap mag voortaan ook helpen bij uitzettingen tussen derde landen onderling, op basis van bilaterale afspraken tussen die landen. Frontex is het Europese grens- en kustwachtagentschap, met hoofdkantoor in Warschau. Het helpt lidstaten nu vooral bij het bewaken van de buitengrenzen van de EU, onder meer aan de Spaanse, Griekse en Italiaanse grenzen. De Commissie presenteerde het bredere plan op 27 oktober 2026, met meer personeel, een groter budget en meer bevoegdheden voor het agentschap. EU-commissarissen Henna Virkkunen en Magnus Brunner stelden het voorstel samen voor. Volgens de Commissie moet Frontex daarbij verschuiven van alleen grensbewaking naar een centrale rol in het Europese terugkeerbeleid, inclusief het organiseren van uitzettingen. De Commissie is het orgaan dat voorstellen voor nieuwe EU-wetgeving indient. Het Europees Parlement en de lidstaten moeten dit voorstel nog goedkeuren voordat het van kracht kan worden.

Het plan verhoogt de inzetbare capaciteit van Frontex tot 30.000 man. Dat is een verdrievoudiging van de eerder voorziene reservemacht van ongeveer 10.000. Dat totaal moet straks bestaan uit 6.000 vast personeel, tegen 3.000 nu, 7.000 door lidstaten uitgeleende krachten en 17.000 man in een nieuwe Europese reserve, op termijn tegen 2041. Daarnaast zou het Frontex-budget voor de volgende EU-begrotingscyclus verdubbelen, van 6 naar 12 miljard euro. Dat extra geld is verspreid over zeven jaar.

De Commissie wil ook een toezichtscentrum optuigen dat berichten over grensveiligheid op sociale media volgt, met minstens 140 medewerkers. Verder voorziet het voorstel in een snelle interventiemacht van Frontex, die bij crises direct inzetbaar moet zijn en het agentschap sneller moet laten reageren op migratiecrises zoals die bij Ceuta. Zo’n eenheid bestaat nu nog niet.

De uitbreidingsplannen zijn mede een reactie op de migratiecrisis bij de Spaanse enclave Ceuta, aan de Marokkaanse kust. Daarbij zijn minstens 140 mensen omgekomen. Ceuta is, samen met het naburige Melilla, al jaren een van de plekken waar migranten vanuit Afrika de EU-buitengrens proberen te bereiken. Het is het enige Spaanse grondgebied met een landgrens met Marokko. Spanje bestuurt de stad al eeuwen als autonoom gebied. Marokko betwist de soevereiniteit erover. Dat maakt Ceuta al decennia een gevoelig punt aan de buitengrens van de EU, net als het nabije Melilla.

Los van dit Frontex-voorstel werkt Duitsland samen met andere EU-lidstaten aan zogeheten Return Hubs. Dat zijn opvangcentra buiten de EU waar mensen die moeten worden uitgezet eerst worden opgevangen, voordat ze teruggaan naar hun land van herkomst. Zo’n centrum zou de terugkeer moeten vlottrekken als landen van herkomst nu niet of traag meewerken. Soortgelijke constructies worden in de EU al langer besproken, als manier om vastzittende uitzettingen toch te laten doorgaan. Duitsland wil daarvoor samen met Oostenrijk, Griekenland, Denemarken en Nederland nog dit jaar een akkoord met een derde land sluiten. De Duitse minister Dobrindt noemde dat doel expliciet. Het Return Hubs-plan loopt los van de onderhandelingen over de uitbreiding van Frontex. Het komt van de lidstaten zelf, niet van de Commissie.