Lula wint vierde ambtstermijn in Brazilië, Bolsonaro erkent nederlaag niet

Luiz Inácio Lula da Silva heeft de tweede stemronde van de Braziliaanse presidentsverkiezingen gewonnen van uitdager Flávio Bolsonaro. Hij gaat daarmee voor een vierde ambtstermijn als president. Lula haalde 51,74% van de stemmen tegen 48,26% voor Bolsonaro. Het scheelt ruim vier miljoen stemmen in een krappe, gepolariseerde uitslag. Lula leidt de linkse Arbeiderspartij (PT); Bolsonaro, een senator, voerde campagne namens de rechtse beweging van zijn vader.

Volgens Flávio Bolsonaro zelf accepteert hij de nederlaag niet. Hij noemt erkenning van de uitslag onmogelijk en kondigde aan de verkiezing te laten annuleren. Zijn argument is de verlenging van de stemtijd met twee uur. Het hoogste kiescollege (Oberste Wahlgericht) had die verlenging toegestaan wegens verstoord openbaar vervoer en zware regenval in het zuiden van het land. Beide kandidaten steunden die verlenging eerder zelf, voordat Bolsonaro ze later als argument tegen de uitslag gebruikte. Het Oberste Wahlgericht (Tribunal Superior Eleitoral) is de hoogste kiesraad van Brazilië. Het orgaan organiseert verkiezingen, telt de stemmen en proclameert de einduitslag.

Lula stond na de eerste stemronde nog achter op Bolsonaro. Die haalde toen zo’n 47% tegen 45% voor Lula. In de tweede ronde won hij dankzij een inhaalrace, mede gedreven door een grote WhatsApp-campagne voor zijn kandidatuur. De uitslag bevestigt opnieuw hoe scherp Brazilië politiek verdeeld is. De twee kandidaten lagen tot op de dag van de stemming nagenoeg gelijk in de peilingen. Zo’n omslag tussen de eerste en tweede ronde is ongewoon bij een Braziliaanse presidentsverkiezing.

Lula (80) was van 2003 tot 2010 al president. Bij een eventuele inauguratie in januari 2027 zou hij als 81-jarige aan zijn vierde ambtstermijn in totaal beginnen. Die vierde termijn hangt wel af van Bolsonaro’s juridische aanvechting van de uitslag. Hij geldt als boegbeeld van de Braziliaanse linkerzijde en won zijn eerdere ambtstermijnen vooral met sociaal beleid tegen armoede. Verliezer Flávio Bolsonaro (45) is de zoon van oud-president Jair Bolsonaro. Die is onlangs veroordeeld voor een poging tot staatsgreep en staat onder huisarrest. Jair Bolsonaro was eerder zelf president en verloor destijds de verkiezing al van Lula; ook toen erkende hij zijn nederlaag niet direct.

Terwijl Lula president blijft, krijgt Brazilië voor de komende periode een rechtse meerderheid in beide kamers van het parlement. Die meerderheid dwingt Lula tot samenwerking met de oppositie. Zijn PT blijft voor wetgeving afhankelijk van steun uit andere partijen in het Congres. Het Braziliaanse parlement bestaat uit een senaat en een kamer van afgevaardigden. Daarin heeft de president voor elke wet een meerderheid nodig. Brazilië is qua inwonertal en economie het grootste land van Zuid-Amerika, wat de uitslag ook buiten de regio tot nieuws maakt. Het land geldt bovendien als belangrijke stem in het klimaatbeleid rond het Amazonegebied.

Wanneer Bolsonaro’s aangekondigde aanvechting van de stemtijdverlenging voor de rechter komt, is nog niet bekend. Lula vormt in de tussentijd zijn nieuwe regering en moet voor elke wet steun zoeken in het rechtse parlement.