CSU-partijcongres: Söder roept op tot strijd tegen AfD en Linke, wil Aigner als bondspresident

CSU-leider Markus Söder opende op 23 oktober het partijcongres van zijn partij in München met een strijdbare toespraak tegen extremisme. Söder is minister-president van de Duitse deelstaat Bayern en voorzitter van de CSU. De CSU is de Beierse zusterpartij van de CDU. Hij riep de CSU op om zowel de AfD als Die Linke te bestrijden. Beide partijen vormen volgens hem een gevaar voor de democratie. De AfD is een nationalistische partij die in de peilingen van Duitsland hoog staat. Die Linke is een linkse partij met wortels in het voormalige Oost-Duitsland. Een verbod van de AfD wees Söder af, omdat een verbodsprocedure het probleem volgens hem niet oplost. In plaats daarvan riep hij de eigen top van de AfD op om met haar extremistische vleugel te breken.

Het grootste applaus van het congres kreeg Söder voor een ander onderwerp. Hij pleitte ervoor om Landtagspräsidentin Ilse Aigner naar voren te schuiven als kandidaat van CDU en CSU voor het bondspresidentschap. Aigner is voorzitter van de Beierse Landtag, het parlement van de deelstaat Bayern. De bondspresident is in Duitsland vooral een ceremonieel staatshoofd, met weinig directe politieke macht maar veel gezag als moreel boegbeeld. Aigner zou de opvolger moeten worden van de huidige bondspresident Frank-Walter Steinmeier. Aigner zelf temperde de verwachtingen. Zij benadrukte dat de knoop niet op dit partijcongres wordt doorgehakt, maar bij de landelijke partijleiding van CDU en CSU ligt.

Bondskanselier Friedrich Merz maakt van die kandidatuur een machtsvraag tussen de Beierse CSU en de grotere zusterpartij CDU. De CDU wil zelf bepalen wie namens de Unie voor het bondspresidentschap wordt voorgedragen. Ze verzet zich tegen druk uit Bayern om Aigner te steunen. Dat vergroot de spanning tussen de twee partijen, die in de Bondsdag als één fractie opereren. De uitkomst van die interne strijd bepaalt welke naam CDU en CSU straks gezamenlijk voordragen.

Söder waarschuwde verder dat een mislukte coalitie in Berlijn binnen twee jaar de geloofwaardigheid van de strijd tegen de AfD zou ondermijnen. Als waarschuwingssignaal verwees hij naar de recente verkiezingen in Sachsen-Anhalt en Berlijn, beide in het voormalige Oost-Duitsland waar de AfD traditioneel sterker staat dan in West-Duitsland. De AfD won in Sachsen-Anhalt, Die Linke in Berlijn. Brandmauer is de gangbare term voor het principieel uitsluiten van samenwerking met een partij, van oudsher gericht tegen de AfD. Over dat woord was Söder zelf juist terughoudend: hij noemde het als term definitief versleten. In plaats daarvan riep hij op tot een argumentatieve confrontatie met AfD en Die Linke. Dat betekent de twee partijen met argumenten bestrijden, in plaats van hen simpelweg buiten te sluiten. Als concreet instrument eiste hij een clausule tegen extremisme in de Länderfinanzausgleich, het systeem waarmee Duitse deelstaten onderling geld herverdelen. Zo moeten andere deelstaten extremistische machtsverhoudingen niet langer meefinancieren.

De Duitse bevolking kiest de bondspresident niet rechtstreeks. Een speciale Bondsvergadering van Bondsdagleden en afgevaardigden van de deelstaten wijst de nieuwe bondspresident aan. Die functie is vooral ceremonieel. Toch ondertekent de bondspresident wetten, benoemt hij de bondskanselier en vertegenwoordigt hij Duitsland bij staatsbezoeken. CDU en CSU moeten het eerst onderling eens worden voordat ze samen een naam voor die vergadering kunnen voordragen. De huidige onenigheid tussen Söder en Merz laat zien hoe gevoelig die keuze binnen de Unie van CDU en CSU ligt.